لیدیترین عامل موثر در تعیین ارزش یک قطعه طلا اعم از شمش، طلای آب شده یا زیورآلات، عیار آن است. معیاری که درصد خلوص قطعه را مشخص میکند. بر اساس آن نیز قطعات ساختهشده با این فلز گرانبها به انواع مختلفی مانند ۲۴ عیار، ۲۰ عیار، ۱۸ عیار و غیره تقسیم میشوند. بنابراین، در خرید و فروش طلا و بهخصوص طلای آب شده باید توجه ویژهای به این موضوع داشته و با نحوه عیارسنجی طلا آشنا باشید.
با توجه به اهمیت موضوع عیارسنجی در این مقاله ابتدا تعریفی دقیق و جامع از آن ارائه میکنیم. در ادامه نیز نحوه عیارسنجی طلا را به ۴ روش مختلف شرح میدهیم. با ما همراه شده و درک عمیقتری از این فرآیند و اهمیت آن بهدست آورید.
عیارسنجی طلا چیست و چرا انجام می شود؟
‘”عیارسنجی طلا” فرآیندی است که طی آن، درصد خلوص این فلز گرانبها در یک قطعه نمونه اعم از زیورآلات، شمش، طلای آب شده و غیره مشخص میشود‘.
همانطورکه میدانید طلا، فلزی بسیار نرم با شکلپذیری یا چکشخواری بسیار پایین است. بنابراین، استفاده از این ماده در تقریبا همه صنایع، بدون ترکیب آن با دیگر فلزات بهویژه مس، نیکل، پالادیوم و روی امکانناپذیر است. در عیارسنجی یک قطعه، مشخص میشود که چند درصد آن را طلا تشکیل داده و دیگر فلزات چقدر سهم دارند. در زبان انگلیسی و در بازارهای بینالمللی به عیارسنجی طلا Gold Assaying گفته میشود.

در جدول زیر درصد خلوص چند عیار پرکاربرد طلا را مشاهده میکنید.
| عیار طلا (k) | درصد خلوص |
|---|---|
| ۲۴ | ۹۹.۹۹ |
| ۲۲ | ۹۱.۶۷ |
| ۲۱ | ۸۷.۵۰ |
| ۲۰ | ۸۳.۳۳ |
| ۱۸ | ۷۵.۰۰ |
| ۱۴ | ۵۸.۳۳ |
| ۱۰ | ۴۱.۶۶ |
با توجه به ویژگیهای ظاهری و نیز ارزش معاملاتی عیارهای مختلف، آشنایی با نحوه عیارسنجی طلا از جهات متعددی ضروری است. تعیین دقیق قیمت، شفافیت در معامله، استفاده از طلای با عیار مناسب در مصارف حساس مانند الکترونیک، پزشکی و غیره و در نهایت پیشگیری از تقلب و کلاهبرداری و بروز مشکلات حقوقی از مهمترین دلایل اهمیت این موضوع هستند.
۴ روش عیارسنجی طلا
نحوه عیارسنجی طلا از روشهای سنتی تا روشهای علمی و کنترلشده در محیطهای آزمایشگاهی را در بر میگیرد. در ادامه، ۴ روش عیارسنجی طلا را بررسی میکنیم که کاربرد بیشتری دارند.
عیارسنجی طلا با روش ری گیری
یکی از قدیمیترین و در عین حال، تقریبا دقیقترین روش تعیین عیار طلا، فرآیند کوپلاسیون (Cupellation) یا آتشسنجی (Fire Assay) است. ‘نحوه عیارسنجی طلا به روش “کوپلاسیون” شامل ذوب کردن قطعه با هدف جداسازی فلزات گرانبها از ناخالصیها یا فلزات پایه در آن است’. پس از آن نیز وزن فلزات گرانبها را با وزن اولیه قطعه مقایسه کرده و خلوص آن مشخص میشود. در آخر، کدی تحت عنوان انگ روی قطعه ذوبشده حک خواهد شد که بیانگر خلوص آن است. در ایران عمدتا این روش را تحت عنوان سنتی ری گیری میشناسند.